ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ (੧੫੦੪ - ੧੫੫੪)
ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝਲਕ : ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
.webp) |
| ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਖਿਆਲੀ ਚਿੱਤਰ |
ਜਨਮ: ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਮਾਰਚ 1504 (ਵਿਕਰਮ ਸੰਮਤ 1561, ਵਿਸਾਖ ਵਦੀ 1) ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਜਨਮ ਸਥਾਨ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ (ਹੁਣ ਸਰਾਏ ਨਾਗਾ , ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ) ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਸੀ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਸਭਰਾਈ ਦੇਵੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ, ਤੇ ਮਨਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀ।
ਖ਼ਾਨਦਾਨ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭੱਲਾ ਖੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਿਤ ਘਰਾਣਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਬਚਪਨ: ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ
ਨਾਮ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। "ਲਹਿਣਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜਹਾਜ਼ ਦਾ
ਮਲਾਹ" ਜਾਂ "ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ", ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ
ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਨਿਮਰ
ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ।
ਵਿਆਹ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵੀ ਮਹਿਲਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਸੂ ਜੀ ਅਤੇ ਦੱਤੂ ਜੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ - ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੋੜ
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ।
 |
| ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਮੇਲ ਦਿਖਉਂਦਾ ਹੌਇਆਂ ਚਿੱਤਰ |
ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ: ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਜਾਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਜੀਵਨ ਬਦਲਣਾ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ
ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬਸੇਰਾ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। (ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ)
.jpg) |
| ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚਿੱਤਰ |
ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ: ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
.webp) |
| ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ |
ਨਵਾਂ ਨਾਮ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਹਿਣਾ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਅੰਗਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮੇਰਾ ਅੰਗ" ਜਾਂ "ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ"। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ
ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੰਗਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ, ਲੰਗਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
.webp) |
| ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ |
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ
ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 63 ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ
ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਕਾਸ: ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ।
.webp) |
| ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂਘਰ । |
ਮੱਲ-ਅਖਾੜੇ : ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੱਲ-ਅਖਾੜੇ (ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਕੂਲ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦਾ
ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।
ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ
ਤਾਰੀਖ਼: 29 ਮਾਰਚ 1554 (ਚੇਤ ਸੁਦੀ 5, ਵਿਕਰਮ ਸੰਮਤ 1610) ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
 |
| ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। |
ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ
ਗੁਰਗੱਦੀ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਨਦਾਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।
.webp)
No comments:
Post a Comment