ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ

 ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ

ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝਲਕ: 

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1479 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਾਸਰਕੇ ਗ੍ਰਾਮ (ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ 'ਪਹਿਲੇ ਪੰਗਤ, ਫਿਰ ਸੰਗਤ', ਭਾਵ ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਬਿਨਾਂ ਲੰਗਰ ਛਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਭੇਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਤੇ ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ (ਜਿਵੇਂ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ) ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਦ-ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ

ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦਿਨ 23 ਵਿਸਾਖ ਸੰਮਤ 1536 ਬਿਕਰਮੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟਣ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਨਮ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਘਟਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਨਮ ਸਥਾਨ: ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਸਰਕੇ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।

Gurdwara Janam Asthaan Guru Amar Dass

                                                     

ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰੰਤੂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਪਿਤਾ ਜੀ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਭੱਲਾ ਜੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ (ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ) ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ-ਵਿਆਹ ਜਿਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਮਾਤਾ ਜੀ: ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਬਕਤ ਜੀ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਲਖਮੀ ਜੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਨ।

ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਮੰਗੀ ਦੇਵੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ ਮੰਗੀ ਦੇਵੀ ਜੀ ਵੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ - ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ।

ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ (ਪੋਥੀਆਂ) ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ ਜੀ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ।

ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਜੀ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ।

ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ - ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ - ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Guru Amar Das with daughter Bibi Bhani, grand-son Arjan and son-in-law Bhai Jetha (in the background)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਆਪਣੇ ਦੋਹਤੇ (ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ) ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗੁਰਗੱਦੀ ਵਿਰਸੇ ਜਾਂ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ 'ਤੇ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚ ਮੋੜ :

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਮਰ ਦਾਸ ਸੀ। 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ, ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਮੁੱਖੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੀ:

"ਮਨਿ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਈਐ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀ॥"
(ਭਾਵ: ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ ਫਲ਼, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।)

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਸੀ ਗਿਰ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰਸਮਾਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ, ਸੱਚਾ ਫਲ਼ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ।

ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ

ਇਸ ਗਹਿਰੇ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਤੁਰੰਤ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ:

ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ: ਭਾਈ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਲੰਗਰ ਲਈ ਬੇਅੰਤ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇ, ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾ ਨਾ ਲੱਗੇ।

ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ: ਉਹ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦਾ ਹਰ ਛੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਨਹਾਉਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ, ਬਰਤਨ ਮਾਂਜਣਾ, ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Guru Amar Das, an illustration from Max Arthur Macauliffe's book, The Sikh Religion

ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਥੱਕ ਲਗਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। 26 ਮਾਰਚ 1552 ਈ. ਨੂੰ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਪਗੜੀ ਉਤਾਰ ਕੇ ਭਾਈ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੈਸੇ (ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਰੀਅਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Bhai Amar Das becomes the third Sikh Guru

ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ:

ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ "ਪਹਿਲੇ ਪੰਗਤ, ਫਿਰ ਸੰਗਤ" ਯਾਨੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਗਰ ਛਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਭੇਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Guru Amar Das and King Akbar

22 ਮੰਜੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਮੰਜੀਆਂ (ਇਲਾਕੇ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਰੇਕ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੋਇਆ।

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ

ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ:

ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਕੁ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।

ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਨਿੰਦਾ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਜਿਹੀ ਕੁ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਰੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ  ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਬਾਉਲੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 84 ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ

ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ:
1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਈ: ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।