ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (1469-1539) ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮ ਇੱਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰੰਕਾਰ (ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ), ਅਕਾਲ (ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ) ਅਤੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ
ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1469 ਤੋਂ 1708 ਈ: ਤੱਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ:
1. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ" (ਇੱਕ ਰੱਬ) ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
.webp)
2. ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ - ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ।
3.
ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ
ਜੀ - ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨਮਤ (ਜਿਵੇਂ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ) ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
4.
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ
ਜੀ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਲਵਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
5.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ
ਜੀ - ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਸਿੱਖਾਂ
ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ) ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿੱਤੀ।
6.
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ
ਸਾਹਿਬ ਜੀ - ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੀਰੀ (ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਪੀਰੀ
(ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ।
7. ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ
ਜੀ ਦੇ "ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ" (ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ
ਅਤਿ-ਦਇਆ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਦਿਆਲੂ ਗੁਰੂ" ਕਹਿੰਦੇ
ਸਨ।
8. ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ - ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ।
9. ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ - ਧਰਮ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ "ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਖ" (ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰ) ਕਹਾਏ।
10. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ - ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ
ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ
2. ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ: ਗੁਰੂ ਰੱਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਦਸ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਰੱਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਬਦ (ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ) ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਨਾਮ ਜਪੋ: ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ।
- ਕਿਰਤ ਕਰੋ: ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਓ।
- ਵੰਡ ਛਕੋ: ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡੋ।
5. ਗੁਰਮਤਿ (ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ): ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
- ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ
ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਹੈ।
.webp)
- ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1708 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।
- ਇਸ ਵਿੱਚ
ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, 15 ਭਗਤਾਂ, 11 ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ 4 ਹੋਰ ਗੁਰ-ਸਿੱਖਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਰਦਾਨਾ,
ਸੱਯਦ) ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 36 ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ।
- ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ
ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ,
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬ੍ਰਜ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
.webp)
ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ
- ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ
ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
- ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੱਕ
ਰੱਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਜੀਵਨ ਜੀਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਪੰਜ ਕਕਾਰ : ਹਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਲਈ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ
ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ:
- ਕੇਸ: ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ
ਵਾਲ।
- ਕੰਘਾ: ਲੱਕੜ ਦੀ
ਕੰਘੀ।
- ਕੜਾ: ਸਰਬਲੋਹ
ਦਾ ਕੜਾ।
- ਕਿਰਪਾਨ: ਤਲਵਾਰ ।
- ਕਛਹਿਰਾ
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ
ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਲਈ
ਜੀਵਨ ਜੀਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਨੇਮ (ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ), ਸਦਾਚਾਰਕ ਜੀਵਨ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ
.webp)
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਮਾਂ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਜਣ ਦੀ ਰਸਮ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਚ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ :
.png)
2. ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ।
4. ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ
1. ਸੰਗਤ: ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ।
.webp)
2.
ਪੰਗਤ: ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ
ਬੈਠਣਾ, ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ
ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
3.
ਲੰਗਰ: ਇਹ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ
ਵੰਡ ਛਕਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
4.
ਸੇਵਾ: ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ
ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸੇਵਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ
'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ
ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਲ, ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਜੀਵਨ ਜੀਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸੇਵਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ
'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਲ, ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਜੀਵਨ ਜੀਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
.webp)
No comments:
Post a Comment